Welkom

Wat leuk dat jullie als school en sectie aan de slag gaan met activerende didactiek! Om jullie een beetje op weg te helpen heb ik naast de workshop die ik jullie geef een bijpassende pagina op mijn website gemaakt. Deze pagina is 'verborgen' en alleen mensen die de link hebben kunnen erbij.

Lesstarter

Wil je dat leerlingen vanaf minuut één actief meedoen en nieuwsgierig zijn? Begin dan met een lesstarter: een korte, doordachte opdracht die zorgt voor energie, betrokkenheid en denkactiviteit. Zo worden de eerste minuten van je les meteen de meest waardevolle.

Een uitspraak die mij is bijgebleven, komt van Peter Liljedahl, grondlegger van Building Thinking Classrooms:

"Alles wat je als docent zegt zonder dat leerlingen erover hebben nagedacht, is abstract."

Deze gedachte zette mij aan tot experimenteren. Ik begon mijn lessen anders: met kleine aanpassingen liet ik leerlingen eerst zelf nadenken over een probleem, vóór ik iets uitlegde. Het effect was opvallend. De uitleg kwam daarna beter binnen en bleef hangen—omdat die verbonden was met hun eigen denkproces.

Door leerlingen actief te laten starten, geef je ze eigenaarschap over hun leren. En dat begint al in de eerste vijf minuten.

Instapopdracht Stelling van Pythagoras

- Hang de instapopdracht op de verschillende whiteboards in je lokaal

- Verdeel de klas bij binnenkomst in willekeurige groepjes van drie

- Vraag aan de leerlingen of ze een patroon kunnen ontdekken in de getallen die bij de driehoeken staan en laat ze dit op de whiteboards schrijven

- Laat iedereen achter zijn/haar tafel plaatsnemen en behandel de Stelling van Pythagoras, liefst met verwijzingen naar wat leerlingen hebben gedaan

Kern van de les

Je bent de les begonnen met een stukje nieuwe theorie, misschien zelfs wel door middel van een activerende lesstarter. En dan is het tijd voor de leerlingen om zelf aan de slag te gaan om te oefenen.

'Jullie kunnen nu zelf aan de slag met opgave 11 en 12'

Dit zinnetje lijkt voor veel leerlingen het startschot voor lekker even nietsdoen en bijkletsen met buurman of buurvrouw. Door het inzetten van een activerende werkvorm voor het verwerken van geleerde stof is mijn ervaring dat eigenlijk iedereen gewoon aan het werk gaat. Hieronder vind je een aantal voorbeelden van activerende werkvormen.

Pixelart

Verdeel leerlingen in groepjes van drie. Per groepje krijgen ze een opgavenblad, een leeg rooster om in te kleuren en een setje stiften. Leerlingen gaan aan de slag met de opdrachten, als het kan staand bij de whiteboards. Jij loopt als docent rond door de klas. Als leerlingen een opdracht goed hebben geef je ze het bijbehorende nummer dat staat op jouw antwoordvel. Zo weten ze welke vakjes ze welke kleur moeten geven. 

Kwartet

Het kwartetspel zorgt voor meer betrokkenheid en motivatie en laat leerlingen op een andere manier denken.

De kwartetten die ik de leerlingen laat spelen doe ik in de vorm van een open kwartet. Dus je legt alle kaartjes open op tafel en je laat de leerlingen in groepjes de goede kaarten bij elkaar zoeken.

Dit kwartetspel gaat over het bij elkaar zoeken van een vlak figuur, de naam van dit figuur, de omtrek en de oppervlakte.

 

Miniloco

Wellicht heb je er zelf vroeger ook mee gespeeld: de doosjes miniloco. Henk Reuling heeft een fantastische website gemaakt waar, onder andere, heel veel digitale wiskundige miniloco's zijn te vinden. Wanneer je in de klas werkt met een device dan is de website erg handig om leerlingen een deel van de les bepaalde vaardigheden te laten oefenen. Ik heb op marktplaats 15 doosjes miniloco gekocht en laat de leerlingen fysiek de puzzels maken. De digitale loco's van Henk Reuling kunnen als pdf worden gedownload, deze zijn uitstekend bij de doosjes te gebruiken. Om papierverspilling te voorkomen druk ik twee van deze miniloco's  af op één A4-tje en snijdt deze dan doormidden.

Speeddaten

Maak in de klas een opstelling met twee tafeltjes die tegenover elkaar staan. Geef iedere leerling een A4tje met een aantal genummerde opdrachten en maak een goede tijdsinschatting hoe lang de leerlingen over elk van de opgaven mogen doen.

Als jij het 'start' signaal geeft begint iedereen met opgave 1. Het is de bedoeling dat ieder tweetal overeenstemming bereikt over het antwoord. Na een paar minuten geef jij het 'stop' signaal, je geeft het juiste antwoord (indien nodig uiteraard voorzien van extra uitleg) en je laat iedereen een plaatsje doorschuiven. En dan kan het circus weer van voor af aan beginnen! 

Tip 1: gebruik gewoon een aantal opgaves uit de methode.

Tip 2: gebruik een digitale zandloper om de tijd te bewaken.

Bingo

Er zijn verschillende websites waar je (gratis) bingo kaarten kan genereren, bijvoorbeeld Bingo Baker. 

Je kunt van (eenvoudige) opdrachten de antwoorden op de bingokaarten zetten en op deze manier leerlingen in korte tijd veel sommetjes laten maken. Ideaal om een bepaalde vaardigheid in te oefenen.

 

 

Kennisactivatieraster

Een retrieval practice grid, vrij vertaald als kennisactivatieraster, is nuttig omdat het leerlingen helpt om actief informatie uit hun geheugen op te halen in plaats van simpelweg te herlezen of passief te herhalen. Dit heeft verschillende voordelen:

  • versterkt het langetermijngeheugen
  • helpt bij het identificeren van kennishiaten
  • het vergemakkelijkt het proces van later herinneren, vooral bij toetsen en examens
  • het maakt leren interactiever en boeiender

Zet de leerlingen gedurende 15 á 20 minuten in stilte aan het werk (tafels uit elkaar), laat daarna de antwoorden zien en vraag leerlingen om hun puntentotaal uit te rekenen. Dit geeft een beeld van waar ze staan. Daarna kan je de opgaven bespreken waar vragen over zijn. 

Competitie

Verdeel de klas in groepjes van 3 of 4 leerlingen en maak kaartjes met opdrachten in verschillende kleuren. De kleuren van de kaartjes staan voor het aantal punten dat de leerlingen kunnen verdienen. Zo kunnen de leerlingen zelf bepalen of ze met relatief eenvoudige opdrachten aan de slag willen gaan of met de pittige opdrachten.

Wanneer leerlingen een opdracht af hebben komen ze bij jou als docent om deze te laten controleren. Met behulp van de applicatie Scorebord Live kan je dan live de stand bijhouden en deze op het digibord projecteren.

 

 

OneNote interactief

Wanneer je leerlingen zelfstandig aan het werk zet, helpt het om duidelijke afspraken te maken. Door voordat de leerlingen beginnen met de opdracht samen af te spreken hoeveel tijd ze voor de opdracht hebben weten de leerlingen waar ze aan toe zijn. Deze werkvorm is bij uitstek geschikt om extra aandacht te vragen voor notatie, de manier waarop leerlingen hun antwoord opschrijven. 

Als de tijd erop zit vraag je wie denkt dat hij/zij de opdracht goed heeft gemaakt, of kies gewoon willekeurig een leerling (bijvoorbeeld met het Rad van Fortuin). Zorg ervoor dat OneNote op je mobiele telefoon staat en maak een foto van de uitwerking van de leerling. Deze uitwerking verschijnt dan ook realtime op het digibord. Bespreek de uitwerking van de leerling met de klas.

Bekijk hier hoe je afbeeldingen in OneNote toevoegt.

Zoek de fout

Het bewust maken van fouten door de docent in de les kan heel nuttig zijn. Hier zijn enkele redenen waarom:

  1. Kritisch denken stimuleren: Wanneer leerlingen fouten van de docent moeten ontdekken, worden ze aangemoedigd om kritisch na te denken en de informatie grondig te analyseren.

  2. Betrokkenheid verhogen: Dit kan de betrokkenheid van leerlingen vergroten, omdat ze actief op zoek moeten gaan naar de fouten en deze moeten corrigeren. 

  3. Begrip verdiepen: Het identificeren en corrigeren van fouten helpt leerlingen om een dieper begrip van de lesstof te ontwikkelen.

  4. Feedback geven: Het biedt een natuurlijke gelegenheid voor de docent om feedback te geven en uitleg te geven over waarom iets fout is en hoe het gecorrigeerd kan worden.

 

Mijn zoon Joris heeft een applicatie KluisVoorIndDeKlas  gemaakt waar je een code (van maximaal 10 cijfers) kan opgeven. Deze code kan dan worden gekraakt door jouw leerlingen middels een opdracht.

 

Leerlingen zijn op de een of andere manier meer geneigd om aan het werk te gaan wanneer ze een losse opdracht op een blaadje moeten maken dan wanneer ze met sommen uit het boek bezig moeten. Ik combineer het beste van deze twee werelden door opgaven uit het boek op een blaadje te zetten en aan ieder antwoord een cijfer toe te kennen. Leerlingen maken dan de opgaven en ieder goed antwoord levert een cijfer, een deel van de code.

Om letterlijk beweging te krijgen in de les maak ik nog wel eens antwoordkaartjes met daarop de cijfers. Ik maak dan natuurlijk ook kaartjes met verkeerde antwoorden (en verkeerde letters). Deze antwoordkaartjes hang ik dan met een plakbandje of een magneetje kris kras in het lokaal op. Als leerlingen opgaven hebben gemaakt moeten ze in beweging komen om de juiste antwoorden erbij te zoeken.

Lesafsluiting

Een sterke lesafsluiting zorgt ervoor dat leerlingen de les niet zomaar “uitlopen”, maar echt afronden. Het is hét moment waarop kennis wordt verbonden, inzichten worden versterkt en motivatie groeit. Door bewust stil te staan bij wat er geleerd is – en waarom het relevant is – blijft de stof beter hangen en krijgen leerlingen een gevoel van voldoening.

De slimste mens

Tijdens een workshop van Mariëlle Verhage op de Radboud Universiteit Nijmegen leerde ik hoe je een van de onderdelen uit het populaire tv-programma De slimste mens kan inzetten in je les. Het gaat om de zogenaamde puzzelronde. In de puzzelronde moeten spelers 4 verbanden vinden aan de hand van 3 trefwoorden. Dit gebeurt in een raster met 12 hokjes, waarin elk hokje een omschrijving bevat.

Ook dit spel is uitstekend inzetbaar tijdens een wiskundeles. Dit kan zowel voor het oefenen met begrippen en procedures, maar ook voor rekenregels en algebraïsche vaardigheden. Wanneer je het aan de start van de les of als tussendoortje inzet is het wellicht leuk om de opdracht (half A4tje) onder de stoel van de leerlingen te plakken voor de les. Dan kan je zeggen: "Kijk allemaal maar even onder je stoel".

 

Ik heb met behulp van Google AI Studio een "Puzzelgenerator Slimste Mens" gemaakt. Met behulp van deze applicatie word je niet alleen geholpen bij het maken van de puzzel maar heb je ook een tool in handen om de puzzel op het digibord te gebruiken in de "presentatiemodus".

Toepassing

Het kan heel motiverend werken voor leerlingen om te weten waarom ze iets moeten leren. Gebruik daarom, indien mogelijk, de laatste minuten van de les om een korte toepassing te laten zien. 

Op de site Succesformules in beeld staan een paar hele mooie voorbeelden.

Tenslotte

Hopelijk helpt deze pagina naast de workshop bij het vormgeven van lessen waarin activerende didactiek een rol speelt. Activerende Wiskunde laat zien hoe didactiek, onderzoek en praktijk elkaar kunnen versterken.
Wanneer leerlingen actief denken, redeneren en samen leren, verandert niet alleen de les, maar ook de rol van de docent. Activerende didactiek vergroot niet alleen het leerrendement, maar ook het plezier in leren. En dat gun ik alle leerlingen én collega’s! Ik hoop van harte dat jullie dit ook gaan ervaren! 

Vragen of opmerkingen? Neem dan vooral contact met mij op!

Frederieke van Perlo
Gymnasium Celeanum Zwolle